Mürekkep püskürtmeli baskıda iki temel mürekkep ailesi var: boya bazlı (dye) ve pigment bazlı. İkisi de aynı teknolojiyle, aynı görünen makinelerle kullanılır; ama sonuçları zaman içinde tamamen ayrışır.
Fark kimyasal. Boya bazlı mürekkepte renk maddesi sıvı içinde çözünmüş hâldedir — şekerin suda çözünmesi gibi. Pigment bazlı mürekkepte ise renk maddesi çözünmez; sıvı içinde asılı duran katı parçacıklardır, tıpkı suda dağılmış ince toz gibi.
Kağıtta ne oluyor?
Bu yapısal fark, mürekkep kağıda değdiği anda görünür hâle gelir.
Boya bazlı mürekkep kağıt liflerinin arasına işler. Renk maddesi lifin içine yerleştiği için yüzey pürüzsüz kalır ve renkler çok canlı görünür. Ama renk maddesi korumasız durumda: ışık, nem ve havadaki gazlar doğrudan ona etki eder.
Pigment bazlı mürekkepte katı parçacıklar kağıdın yüzeyine oturur ve orada bir tabaka oluşturur. Her parçacığın kendi hacmi vardır; ışık parçacığın tamamını bozmak zorundadır. Bu, solmaya karşı belirgin biçimde daha yüksek bir direnç demektir.
Solma farkı ne kadar?
Aradaki fark yıllar mertebesinde değil, on yıllar mertebesinde. Boya bazlı mürekkeple basılmış bir iş, doğrudan ışık almayan normal bir iç mekânda dahi birkaç yıl içinde görünür biçimde solabilir; ışık alan bir duvarda süre daha da kısalır.
Pigment bazlı mürekkep arşivsel yüzeyle birleştiğinde aynı koşullarda onlarca yıl rengini korur. Atölyede kullanılan 12 renk pigment mürekkep hattı, uygun yüzeyle birlikte 100 yılı aşan arşivsel ömür için tasarlanmıştır.
Solma her renkte aynı hızda da olmaz. Boya bazlı mürekkeplerde genellikle önce açık tonlar ve belirli renkler kaybolur; sonuç sadece sönükleşme değil, renk dengesinin kayması olur. Sarısı önce giden bir baskı zamanla maviye kaçar. Bu, tek renkli bir sönme değil görüntünün karakterinin değişmesidir.
Suya ve neme dayanım
İkinci belirgin fark suyla temasta. Boya bazlı mürekkep suda çözünen bir renk maddesi taşıdığı için nemle temas ettiğinde yayılabilir; küçük bir su damlası kalıcı bir iz bırakır.
Pigment parçacıkları çözünmediği için aynı temasta belirgin biçimde daha dayanıklıdır. Bu, baskının nemli ortamlarda güvenle asılabileceği anlamına gelmez ama günlük kazalara karşı gerçek bir tolerans sağlar.
Havadaki gazlara direnç de pigmentin lehine. Kentsel ortamdaki ozon, boya bazlı baskılarda ışıktan bağımsız olarak solmaya yol açabilir — baskı karanlıkta dursa bile değişir. Pigment bu etkiye çok daha kapalıdır.
Boya bazlının avantajı var mı?
Var, ve dürüst olmak gerekirse iki tanesi gerçek. Birincisi renk canlılığı: boya bazlı mürekkepler özellikle parlak fotoğraf kağıdında çok doygun, göz alıcı renkler verebilir. İkincisi maliyet.
Bu iki avantaj, ömrün önemli olmadığı işlerde anlamlı: kısa süre asılacak duyurular, geçici kurulumlar, iç kullanım için çoğaltmalar. Bir sanat baskısında, reprodüksiyonda ya da edisyonda ise ömür belirleyici olduğu için tercih pigment yönünde nettir.
Modern pigment mürekkeplerde renk aralığı farkı da eskisi kadar belirgin değil. Renk sayısının artması, pigmentin bir dönem zayıf kaldığı doygun bölgeleri büyük ölçüde kapattı; bugün aradaki fark, ömür farkının yanında ihmal edilebilir düzeyde.
Pigmentin kendi zorlukları
Pigment mürekkep her açıdan sorunsuz değil; katı parçacık yapısı iki teknik zorluk getirir ve bunları bilmek sonucu anlamaya yardım eder.
Yüzeyde durması. Mürekkep lifin içine girmediği için yüzeye oturur. Bu, arşivsel dayanımın kaynağı ama aynı zamanda mekanik hassasiyetin de sebebi: sürtünme ve kazınma pigment tabakasına doğrudan etki eder. Baskı yüzeyine dokunmamak, kanvasta ovmamak bu yüzden önemli.
Bronzlaşma. Yoğun mürekkep taşıyan koyu bölgelerde, belirli açılardan bakıldığında hafif metalik bir parlama görülebilir. Modern pigment hatlarında bu etki büyük ölçüde kontrol altında, ama yüzey seçimiyle de ilişkili — parlak yüzeylerde daha belirgin olur.
Bu iki nokta pigmentin dezavantajı değil, davranışının parçası. Doğru yüzey seçimi ve doğru elleçlemeyle ikisi de pratikte sorun çıkarmaz.
Yüzeyle birlikte çalışır
Pigment mürekkebin performansı yüzeyden bağımsız değil. Arşivsel ömür iddiası mürekkebin tek başına değil, mürekkep ve yüzeyin birlikte özelliğidir.
Pigment mürekkeple asitsiz olmayan bir kağıda basılan iş, mürekkep hiç solmasa bile taşıyıcının sararması ve kırılganlaşması nedeniyle bozulur. Tersi de geçerli: arşivsel bir kağıda boya bazlı mürekkeple basılan iş, kağıt sağlam kalırken renk kaybeder.
Bu yüzden arşivsel baskı bir bileşim işidir; iki bileşenden biri eksikse iddia anlamını yitirir.
Nasıl anlaşılır?
Elinizdeki bir baskının hangi mürekkeple yapıldığını kesin olarak söylemek gözle zordur, ama iki ipucu var. Pigment baskıda mürekkep yüzeyde durduğu için özellikle mat kağıtlarda çok hafif bir kabartı hissi olabilir. Boya bazlı baskıda ise renk lifin içine girdiği için yüzey tamamen düzdür.
Kesin bilgi için baskıyı yapan yere sormak tek güvenilir yol. Arşivsel ömür iddiası olan her baskının mürekkep türü ve yüzeyi birlikte belirtilmelidir; ikisinden biri eksikse ömür iddiası anlamını yitirir.
Atölyede
Atölyede tüm baskılar 12 renk pigment mürekkeple, ICC profilli kalibre edilmiş bir renk hattından geçirilerek üretilir. Arşivsel yüzeyle birleştiğinde 100+ yıl ömür hedeflenir. Dosyanızı ve düşündüğünüz ebadı ilettiğinizde yüzey önerisi birlikte yapılır; rötuş ve prova ücretsiz, öneri aynı gün iletilir.